फतवा

नाविणन्याच्या उंबरठ्यावर

गतजन्माची जाण कशाला?                                             

आज असो अपमान असू दे

पूर्वीचा सन्मान कशाला?

पर्ण मनाचे जीर्ण होउदे

विदीर्ण साऱ्या भाव भावना

भंग होऊदे षंढपणा अन

उकिरड्यातल्या विषय वासना

अहंपणाचा फाजील वारा

चुटकी सरशी पार विरुदे

लोळुन झाली संभ्रम शय्या

वास्तव थोडे हवे उशाला...

                      

आज फासला तोच फासू दे!

शेंदूर सार्या भग्नपणाला,

विपर्यास हा माणुसकीचा

अधिक नागडे नग्नपणाला,

हवे तेवढे चोपून घेणे

तेल तरतरी येण्यासाठी

शोषून झाले रक्त अताशा

कोरड कसली आज घशाला...?

पाडून झाले खांब तनुचे

अजून तरीही श्वास गर्जतो

पाऊस रुसला नक्षत्राचा

नेत्रघनांतुन चिक वर्षतो

निसर्गवारे पसार सारे

अमुच्या हाव वखारी भरता

अंधाराने कात टाकली

उजेड सारा सरु लागला...

काल गोधडी भर्जरी जरी

आज फाटके वर्तमान हे

मावळतीच्या चंद्रकोरीला

अज्ञान्याचे अर्ध्यदान हे

रित्या ओंजळी पुढच्यासाठी

भरुनी सार्या रित्याच आहे

मोजमाप हे आयुष्याचे

आज घेऊदे या घटकेला...

आजच करणे काहीबाही

परिवर्तन वा असो तबाही

आसमंत हा थिटा पडो पण

जगण्यासाठी एक चढाई

जाऊन सांगा आज उषेला

शृजनाचा हा फतवा आला

ध्येय्य आमुचे बलवत्तर हे

अमुचे जीवन उजळायाला... 

                                   

 नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

 15/08/2014

विस्तार

विस्तार सावल्यांचा

आणिक हे बहाणे

मोजून दावणीला

इतकेच प्रेमगाणेे...

विश्रब्ध चेहर्याचा

आला ऋतू निनावि

मारू कितीक हाका

गाऊ किती तराणे...

अस्फुट सर्द काया

नाही अविट काही

नाही तिची समाधी

नाही तिचे उखाणे...

गपगार सांद्र सारे

हा काळ कोण आहे

नात्यास बंध येथे

कानून कायध्याने...

अस्पष्ट आर्त काही

बोलून होत नाही

बाराखडी नव्यांची

आली बघा नव्याने...

उत्स्फूर्त पारव्यांचा

हुंकार दूरदेशी

झाली अबोल खिडकी

अस्वस्थ तावदाणे...

सारे कसे सरावे ?

नुसते ठसे उरावे

हा दूर कोण जोगी

सूर ताणतो दिवाणे...

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

28/02/2017

प्रश्न

त्यांनी त्याला प्रश्न केला

'तू कोण आहेस?'

त्याचा उलटपक्षी प्रश्न

'तुम्ही कोण आहात?'

असे ऐकताच,

उठली त्यांच्या मनात

एक अनपेक्षित ठिणगी.

त्यांना मुकाट्याने

उत्तर देणारा हवा होता 

कदाचित..

याला गुलामी नव्हतीच करायची.

प्रश्न एका प्रश्नचा नव्हताच तो

प्रश्न होता त्याच्या अनाम अस्तित्वाचा 

आणि हे त्याचं पहिलं पाऊल

एक अनपेक्षित प्रश्न...

एका अनामीकतेच्या विरोधात

एका अस्तित्वाच्या दिशेने..

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

24/03/2017

सिसिफस

मनाची

निगरगट्ठ गाठ पाडून

आठवणींचं 

कायमस्वरूपी बोचक

खोलवर कुठेतरी

क्षणांच्या अडगळीत

डांबून ठेवतो

आम्ही...

पावसाच्या

असंच कधितरी

मुसळधार

बरसल्याने

मग अचानकच होऊ लागतो

आम्हास भूतप्रीतीचा

अभूतपूर्व आभास...

अपेक्षांचे 

असंख्य ओंडके

आसवांच्या बेफाम समुद्रात

वाहावत जाण्याची

आम्हाला 

अजूनही वाटतच असते

अनेकवेळ एक

अनावृत्त भीती....           

मर्मस्पर्शाचे

अनेक अगणित डोहाळे

घेऊ लागतात आमच्या

नेत्र पालव्यांमध्ये

त्यांना हवा तसा

महाकाय

शाकार...

विचार आणि विकारांची

अविरत घुसळण

त्याच त्या वाटेचा

असम्बद्ध आढावा,

तरीही,

स्वप्नांच्या निलसागरात

हिंदोळत असतो

आमचा हिकमती

पडावं....

आयुष्याचा

'सिसिफस' होत असतांना

सोबतीने असलेली

अशी अनासक्त जीविशू

एवढाच काय तो

आमच्या जीविताच्या

भावसभेचा

मूलाधार...

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

1/05/2017

अभंग

अता घोकतो मी

तुझा एक पाढा

तयांनी गराडा

घालू नये...

तुझ्या सोबतीला

बरा तूच देवा

पुन्हा काय ठेवा

ठेवायचा...

तुझ्या तूच भिंती

तुझी तूच कांती

बरी हि महंती

दगडाची...

कसा काय देवा

तुझा तू सम्पूर्ण

सावळासा वर्ण

तुझा तरी...

तुझी चार नाती

तुझी चार गोती

तुझी काय ख्याती

धोंडोराया...

आम्हा माणसाचा

असा काय गुन्हा

आम्हालाच चुना

कशापायी...

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

26/11/2016

Fuck

Fuck the bastards who raped her. 

And killed her of course, 

But who gives shit about killing?

And then fuck those,

Who told her she is a woman.

And she cannot protect herself.

And she needs to be protected.

And she cannot be independent.

And she needs to be dependent. 

And she cannot laugh like this, 

And she cannot dress like that, 

And she cannot be like this,

And she cannot be like that.

Fuck... Fuck... Fuck...

Fuck them all, untill they realise.

All this while she was being raped dear.

And she was not killed.

Was that a relief?

Niraj P. Chaudhari

29/12/2019

संन्यस्त

कुठल्याश्या 

अवखळ प्रवाहात 

वाहवत जातांना

तू थोपवून धरतेस मला

अन आपण देऊ लागतो

आपल्या मर्म कोषांना

आपणास हवा असलेला 

आकार...

विचारांची अथांग गर्दी

मनात कोलाहल करत असताना

तुझ्या अनाम स्पर्शाने

दिलेली खूण

मला अजूनही

सगळ्यात जास्त ओळखीची वाटते

ती म्हणूनच...

गतकाळातील

आठवणींचे ठसे

धूसर होऊ लागल्याने

मनाच्या तळघरात

साचूलागलीय मनमुक्त काजळी,

तरीही तुझी आठवण

नववधूच्या नवथरेसारखी

नूतन भासतेय 

ती त्यामुळेच...

तुला तुझ्या पठडीत राहून

मनसोक्त होताच आलं नाही

कधी,

तरीसुद्धा,

तुझा स्वानंद टिकवून ठेवण्याचा

तू करते आहेस

काठोकाठ प्रयत्न...

प्रेमाने बहरलेल्या

अशा अजस्त्र वृक्षाखाली

मी अजूनही 

एक सन्यस्त म्हणूनच वावरतोय

हे मात्र खरोखरचे

नवल...

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

20/4/2017

आम्ही दगडाचे वंशज

आम्ही

बिनदिक्कत तिला रांडेचे

संबोधन दिले,

अन हळू हळू

मरत गेला तिच्या आतला

माणूस...

आता पुरुषाने कसेही दामटले

तरी तिला फरक पडत नाही,

किंवा होत नाही तिची दमछाक,

घरेलू अन घरंदाज स्त्रीची

होते तशी..

स्त्रीत्वाची 

अखंड पुटे असलेलं

तिचं कोवळं देहालय

आतून-बाहेरून होत चाललंय

डांबरासारखं निबर...

मनाचा ठाव घेणं,

त्याहून कठीण,

हौशी पुरुषार्थाचे असंख्य दणके झेलून

ते होऊन गेलयं,

वज्रासारखं

टणक...

एवढे असून सुद्धा

आमच्या प्रत्येक ढुश्श्या गणिक

आजही चुळबुळतोच एखादा अव्यक्त तरंग,

तिच्या अनासक्त डोळ्यांमधुन....

आम्ही मात्र

दगडाचे वंशज,

आमच्या रक्तात पाझर नाहीच

आम्हाला कधीच वरसोस होत नाही

कुणाची अस्वस्थ अवस्था

पाहून...

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

27/03/17

फोटो

तिच्या फोटोसाठी बघा
किती आटा-पिटा होतो
फोटो मिळेना तोवरी
राग खोटा खोटा येतो...

राग लटका घडीचा
तरी डोळेझाक होते
आठवांच्या पल्याडून
मग आर्त हाक येते...

असा फोटोसाठी कोणी
कसा करलं तांडव
तिच्या फोटोमधी उभा
त्यांच्या स्वप्नीचा मांडव...

त्यांच्या स्वप्नीचा मांडव
तिला कळून चुकले
जाणिवेच्या तळाखाली
किती अंदाज हुकले..

असे अंदाज हुकता
चुकतात किती वाटा
सल येते काळजात
ह्रदयात येतो काटा...

असा हृदयीचा काटा
फार विखारी जालीम
दुःख खोलवर द्यावे
त्याला असते तालीम...

त्याला असते तालीम
असा घुमला आवाज
किती फोटोमधी मीही
केला होता गडे साज...

त्याच्या नजरेने तीन
जेव्हा फोटो बघितला
ओलं चढली लोचनी
देह चिंब- चिंब झाला...

देह चिंब चिंब झाला
पाझरली आठवण
किती विकल मनाने
केली होती पाठवणं...

पाठवणं ती पाळीव
असे खुणावते काही
कळ उठते उरात
मचतसे त्राही त्राही...

असा होयी त्राहिमाम
वेडावल्या काळजाचा
हरएक आठवण
परिमळ कापराचा...

येई कापराचा गंध
किती नितळ जाणीव
फोटो पाठव तुझ्यात
नच कोणती उणीव...

नसे कोणती उणीव
तिच्या पल्याडते गाव
होई सुरू कुजबुज
असा तरल तो भाव...

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी
०३/०१/२०२०

प्रश्न (गझल)

प्रश्न?
(गझल)

केव्हा कोठे काय भासते कुणास सांगू?
पाण्यावरही साय भासते कुणास सांगू?

उजेड त्यांनी सदनी त्यांच्या चोरून नेला
अंधाराला पाय भासते कुणास सांगू?

आभाळाचे ऋतु दर ऋतु ईमले केले
ऋतू असा अन्याय भासते कुणास सांगू?

ह्या जागीचा हक्क कसा सोडावा आम्ही
इथली माती माय भासते कुणास सांगू?

सन्मानाला खुद्द तयांनी विकले त्यांच्या
जन्म असा बोन्साय भासते कुणास सांगू?

आधाराला एक जीव तळमळतो तेव्हा
देश उभा असहाय भासते कुणास सांगू?

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी
दि. २७.०६. २०२१
वेळ. रात्री: १०:८ मिनिटांनी

जेव्हा मला कविता स्फुरते

मी जेव्हा कवी होतो

शब्दांसोबत न्हाऊन घेतो

हवा तेवढा भग्न होतो

आत बाहेर नग्न होतो

मी भिरकावून देतो

आदीमतेची आशाळभूत लक्तरे

जेव्हा मला कविता स्फुरते

तेव्हा माझा बुद्ध होतो

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

12/06/2021

चकवा

विरघळलेल्या ओठावरती
शोधीत तुझिया गाणे
चकवा येतो मनात माझ्या
अन स्वप्नांचे दाणे..

पेरून पाहीन स्वप्न गोजिरे
किन-किनला तंबोरा
सूर निघाले नाही त्यातून
तणतण तुटल्या तारा..

विस्कटलेल्या केसांवरती
उठला नंतर हात
बा गाण्याने कात टाकली
सूर निघाले सात..

कुस्करलेला देह पाहुनी
तीळ तीळ तुटले अंग
हाय तुला हे प्रेम वाटले
जुळला थेट अभंग..

अभंग कसला तळमळ आतील
हृदयची गारद झाले
गाणे कसले पीळ मनाचा
दुःख गर्जूनी गेले..

दुःख गर्जता कातर झाला
तूझा काजळी सूर
या मेघांनो बरसून जा रे
भरून येता ऊर..

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी
मु.पो. चिंचमंडळ
ता. मारेगाव  जि. यवतमाळ
मो.नं. ७०६६१२२९६२

आडोसा

अंधाराच्या आडोश्याला

दडवून ठेऊ पाचू

लख्ख होऊनि त्या जागेवर

आपण दोघे साचू

साचून बसलेल्या जागेवर

उकलत विकल विराणी

सजल मनाने गाऊ तिथल्या

आषाढाची गाणी

गाण्यांमधले सूर बिलगतील

उत्फुल्ल होईल अंग

गद्य तनूचे अस्तर होईल

उठतील त्यावर रंग

रंग उतरता उरकून घेऊ

भावफुलांची होळी

क्षितिजावरती स्वानंदाने

सजवीत कातरवेळी

कातरवेळी मस्त मनोहर

स्वप्न उद्याचे पाहू

ज्या मातीला प्रीत उमगली

तिथेच जन्मत राहू

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

13/06/2021

सकाळी: 7:50

बलुन

अशा विवस्त्र तावदानांची 

चीड येतेय मला,

वाटत राहतं ,

कुणीतरी डोकावून पाहतेय

आपल्या शय्यागारात,

आपल्या मनाची परवानगी नसताना.

शेजारच्या कॉलनीतून कधीकाळी निमूटपणे

वाहत जाणारा वात,

जेव्हा मुद्दामच आपल्या कक्षेत येऊन उद्दामपणे एखाद्या

तिऱ्हाईता सारखा जात असतो खेटून,

तेव्हा अचानकच होत असतो एखाद्या उपद्रवी चिलाटीने

नको तिथे वरफांडे फाडल्याचा

नको नकोसा भास.

कुणीतरी जाणीवपूर्वक

आपल्या आयुष्यात 'ऊंगली' करावी

आणि अकस्मात आपलं सर्वस्व बेचिराख व्हावं

नाही म्हटलं तरी

हा आपल्याच आप्तेष्टांनी जुळवून आणलेला

एक अनिश्चित 

योगायोग.

नात्याच्या महाकाय वृक्षाखाली

आपल्या हक्काची टीचभर 

सावली शोधत असताना,

प्रत्येकानं सढळ हाताने दिलेली कानपिचकी

अजूनही नाहीच करता येत

नजरेच्या भिंतीपल्याड.

आपण होऊ घातलेल्या

'मिशन सहृद्यतेला' असं मूठमाती देऊन

मला नाही होता येणार 

तू झाला तसे नामानिराळे,

किंवा पेलताही नाहीच येणार

संस्कारांच्या नावाखाली मानगुटीवर

जबरदस्तीने लादलेला 

प्रतिगामी बलून.

मी खरचं

निघू पाहातेय,

एका नवीन क्षितीजाच्या शोधार्थ,

नव्या उमेदीने,

नव्या प्रदेशांच्या नव-नवीन पानवठ्यांवर,

अन् साकारू पाहातेय

एक 'रंगीत' चित्र,

या निराशेच्या धुलिकणाआड

मी मलाच पाहातेय शोधून,

अशा निर्णायक वेळी,

मलाच-- माझ्याशी-- भेटता-- यावे-- म्हणून...

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

17/6/2017

Tangling

You encircle my world like silhouette.

You entangle to my will.

How crazy and easy your love is.

You follow, 

but do not want me to feel.

Niraj P. Chaudhari

13/05/2020

Curfew

There is poetry,

And then,

There is you.

My heart declared a curfew.

Niraj P. Chaudhari

12/07/2020

ती आणि पहिला पाऊस

वळचणीच्या नेटाशी येऊन

तू ओलं करून जातोस अर्धवट

मग मी बरसत सुटते 

अहोरात्र, दिवसेंदिवस

वर्षानुवर्ष...

तुझ्या आठवांच्या

कित्तेक सरी येतात

अन जातात

निघून

तू मात्र कधीच येत नाहीस

तेव्हा आलास तसा...

18/06/2021

10:00 वाजता..

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

She and the First Rain

Brushing against the eaves

You leave me half wet

Then I start raining

Night after night

Day after day

Year after year...

Drizzles of your memory

Come and go away

But you never come

The way you came that day

Translation

Niraj P. Chaudhari 

गुलाम

नियतीच्या नावावर

जेव्हा खपवून घेतला

पिढ्यान-पिढ्या पोखरत जाणारा 

कालातीत अंधार,

मी गुलाम तेव्हा झालो...

मी गुलाम तेव्हा झालो

जेव्हा जेव्हा समंजस झालो.

आधी तू मला समंजस केलेस...

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

12/06/2021

ऑनर किलिंग

तुझ्या प्रेमाचा अदमास 

त्यांना लागणार नाही

अन तू वाकणार नाहीस

मग ते मिळून करतील

तुझ्या इराध्यांची कत्तल

त्यांना प्रियकर कधी खपलाच नाही

मग तो मतांचा असो की, मातीचा.

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

12/06/2021

उकिरडा

तुझा

अत्तराच्या कुपीत साठवून ठेवलेला सुगंध

माझ्यासाठी नामानिराळा.

माझा जन्म उकिरड्यातला

मला येत असतो दर्प,

मला माती भावते,

अन चप्पल चावते,

मला नाही फुलांची सवय

जी पाहिली, ती होती उकिरड्यातलीच

मी तुझ्या सालस जगाचा उपकृत आहो.

त्याने मला स्वप्नं दिलीत, 

नाहीतर माझे सुद्धा झाले असते

उकिरड्यामध्ये रूपांतर.

मी कोमेजलो असतो...

नीरज पुरुषोत्तम चौधरी

12/06/2021